Dálkkádatrievdan

Boahttevaš 30-50 jagiin einnostuvvojit dálkkádatrievdama váikkuhusat máilmmis eanemusat čuohcat árktalaš guovlluide ja nu váikkuhit davimus guovlluide. Einnostuvvo maid ahte dálkkádatrievdamiid váikkuhusat Norggas čuhcet eanemus Sis-Finnmárkui.

ACIA, 2004

Gaskamearálaš dálvetemperatuvrrat leat varieren gaskkal sullii -8 ja -22 oC ja leat dagahan galbma ja goike dálvviid Sis-Finnmárkui. Galbmaseamos jahkásaš gaskatemperatuvra Norggas mihtiduvvui Guovdageainnus 1893 ja 1985: -5.1 gráda. Galbmaseamos áibmotemperatuvra mihtiduvvon Guovdageainnus: -57 gráda ođđajagimánus 1999.

Eanemus muohta mihtiduvvon Guovdageainnus lei 1936: 110 cm ja unnimus lei 1972: 34 cm. Jahkásaččat leat gaskamearálaččat goas lea muohta eatnama nalde 228 beaivvi. Giđđa lea áidna jagiáigi goas guhkesáiggi áibmotemperatuvrrat leat statistihkalaččat mearkkašahttit. Guovdageainnus giđđatemperatuvrrat leat loktanan 1.5 oC 1900 rájes gitta 2000 rádjái. Gaskamearálaš dálvetemperatuvrrat Guovdageainnus duođaštit ahte siseatnama dálvetemperatuvra lea sullii 10 oC vuollelis go mearariikkas.

Dálkkádatrievdan lea dilliid birra, masa gullet globála liegganeapmi, temperatuvrrarievdan, muohta- ja arvedálkkiidrievdan, areálageavaheami rievdamat, 10-jagi skáládálkkádat, dálkevariábilitehta, luonddu ja servodatlaš vuogádagaid váikkuhusa.

Boahtteáiggi dálkkádagat Guovdageainnus lea einnostuvvon ahte dálvetemperatuvrrat boahtteáiggis sáhttet loktanit eanet go 7 oC jahkečuođi loahpaguvlui. Boahtteáiggi dálvetemperatuvrrat Guovdageainnus sáhttet šaddat seammá dássái go dálá temperatuvrrat leat mearariikkas (Ráissas). Dálkkádatsceneriijat geažuhit dan guvlui ahte dálvetemperatuvrrat Guovdageainnus sáhttet loktanit 7 – 8 oC. Jahkásaš arvi/muohta-dilit sáhttet lassánit 5%, seammás go muohtaáigodat sáhttá oatnut ovttain mánuin.

Gova gáldu: Magga O.H, S.D. Mathiesen, R.W. Corell and A. Oskal, (eds), 2011: Reindeer Herding, Traditional Knowledge And Adaptation To Climate Change And Loss Of Grazing Land. A project led by Norway and Association of World Reindeer Herders (WRH) in Arctic Council, Sustainable Development Working Group (SDWG). Ministerial Report 2011, International Centre for Reindeer Husbandry and Association of World Reindeer Herders. International Centre for Reindeer Husbandry Report 1:2011. Alta, Norway: Fagtrykk Idé AS,

Jahkásaš ja jagiáiggi gaskamearálaš temperatuvrrat 1961-1990 mihtiduvvon Sis-Finnmárkku (Kárášjogas) ja mearariikkas (Ráissas), (olles linját) ja seammá gaskamearálaš temperatuvrrat rehkenaston 50 vulos skalerejuvvon dálkkádatmodeallain jagi 2085 (stábat linjá)